La revolución de la voz nel mundu dixital: asina-yos deprende Mozilla a les máquines a falar n'asturianu

Imaxina por un momentu que'l to asistente de voz, esi que te respuende dende'l móvil o l'altavoz intelixente, fuera a entendete y contestate n'asturianu. Imaxínalu dictando un corréu, pidiendo la previsión del tiempu o buscando una receta de llegumes, y too na llingua propia d'Asturies. Esa posibilidá, ta más cerca gracies a un proyeutu ambiciosu y de códigu abiertu: Common Voice de Mozilla, la mesma fundación que punxo nel mapa'l restolador Firefox. Nacíu en 2017, Common Voice ye un bancu de voces collaborativu y yá axuntó más de 31.000 hores de grabaciones en casi 180 llingües distintes, dende les más globales hasta les que lluchen por sobrevivir nel mundu dixital. Y lo meyor de too: los sos datos son públicos y llibres, como un bien común de la humanidá al algame de cualesquier.

¿Cómo funciona esta suerte de Wikipedia de la voz? Cualesquier persona con un teléfonu o un ordenador pue entrar na web del proyeutu y donar pequeñes frases lleíes en voz alta. Tamién pue validar les grabaciones d'otros usuarios, escuchando si lo que diz concasa colo escrito. Ye un xuegu cenciellu, adictivu inclusive, que'l so resultáu ye un xigantescu conxuntu de datos n'abiertu que sirve pa entrenar sistemes de reconocencia de voz. Hasta agora, más de 900.000 voluntarios de tol mundu participaron nesta aventura, dexando que les máquines deprendan a reconocer non solo l'inglés neutru de Silicon Valley, sinón tamién los acentos, les entonaciones y les particularidaes de comunidaes enteres qu'hasta agora taben callaes nel universu dixital. Porque, como alvierten los sos impulsores, el fracasu sedría que la intelixencia artificial terminara imponiendo unos pocos idiomes sobre tolos demás.

Y equí ye onde l'asturianu entra n'escena con tola so fuercia. Lo mesmo que yá ta presente nel famosu restolador, y el veceru de corréu-e, l'asturianu yá tien un corpus dientro de Common Voice: más de 1.700 clips, hores de grabaciones y la participación de decenes de falantes qu'emprestaron la so voz pa la causa. Gracies a esti material, cualesquier desendolcador, estudiante o empresa podrá entrenar modelos de reconocencia de voz ensin necesidá de pidir permisu nin pagar costoses llicencies. Tamos falando d'asistentes de voz, aplicaciones de dictáu, ferramientes educatives pa neños y mayores, o sistemes de trescripción automática p'alministración. Too ello fecho n'asturianu, ensin depender de qu'una gran multinacional decida si paga la pena invertir na nuesa llingua.

El camín, ye inda llargu. Mientres l'inglés atropa decenes de miles d'hores nel dataset, l'asturianu precisa más voluntarios que donen la so voz y, sobremanera, más validadores qu'aseguren la calidá de les grabaciones. Pero la oportunidá ye histórica: per primer vegada, una llingua minoritaria como la nuesa pue competir n'igualdá de condiciones teunolóxiques gracies a un modelu collaborativu y ensin ánimu d'arriquecimientu. Quien quiera sumase namái precisa un restolador, unos minutos y ganes de dictar frases énte'l micrófonu. Porque deprender a les máquines a falar asturianu nun ye namái un exerciciu téunicu; ye un actu de resistencia cultural, una apuesta pol futuru y la meyor prueba de qu'esta llingua nun ta llamada a sumir nel mundu dixital, sinón tolo contrario: tien aínda muncho que dicir y muncha xente dispuesto a sentila.